As viaxes de Xiana

A praia dos deuses

2008-12-22T15:07:00.007+01:00

Alboraba un día plenamente primaveral e xa nas primeiras horas tomamos camiño cara ao norde. Atravesamos o interior da provincia da Coruña, pola A-6 en direción Madrid. aló por Vilalba, na Terra Chá. E dende alí continuamos cara Asturias, cara a Mariña Luguesa, un pequeno paraíso case descoñecido para a masa. Talvez sexa precisamente iso o que nolo fai máis atractivo, a tranquilidade, a paz, a non sobreexplotación do entorno e da natureza. O mar, o norde e a pureza son as súas características fundamentais. Podería dicir que é Galiza en estado puro.

Ao chegar á zona de Barreiros, concello do norde de Lugo, entre Burela e Ribadeo, precisamos dar algunhas voltas por carreteras secundarias antes de dar, por fin, coa Praia das Catedrais, un monumento natural que merece ser coidado e respectado ao máximo. E pode que o xeito de coidala sexa mantela no anonimato, e non falar dela cara ao público, mais un completo esquecemento podería ser fatal tamén. É por iso que é sobradamente merecente do título de monumento natural, declarado pola Xunta de Galicia.

A peculiaridade desta praia é que a forza erosiva da auga do mar, augas confluentes do Mar Cantábrico e do Océano Atlántico nesta zona, coa enerxía coa que bate nesta parte do mundo, furou nas rochas da praia, e co tempo, no areal, non só hai area, senón unhas "illas" de penedo que se elevan entre as ondas marítimas, a area fina, e os regueiros que reconducen pequenas correntes de agua dende terra firme até o mar profundo.

Mais a grandiosidade deste monumento natural non fica só aí. Despois de admirar o que viamos cos ollos decidimos poñer os pés na area e quixemos coñecer os seus recunchos de primeira man, aproveitando, iso si, que a marea estaba baixa -porque se sube xa non sería o mesmo, vaia-. Subimos a un dos penedos, deses que reciben o nome de "catedrais" dan nome á praia. Dende o cume da rocha, onde medraba a herba, podíamos ver o mar lonxano, así como o acceso á praia, dende incluso máis altura.

Ao baixarmos á praia de novo, exploramos o interior das rochas. Pois si, as catedrais teñen unha enorme cavidade, na que o eco resoa como dende o altar dunha igrexa dese tamaño. Síntese a humidade, si, pódese tocar nas paredes rochosas e ver a auga pura e clara correndo dendo o máis profundo fondo até onde estaba agora a beira da auga, na praia.

Entrar alí era como entrar pola porta doutra dimensión, con outro clima, outro nivel de humidade, temperatura, outro nivel de luz... e unha sensación de frescura e pureza que daba ganas de bebela. e alí había unhas pedriñas, uns cantos tan suaves e arredondeados, que non me quedou outra opción que coller un e gardalo conmigo. Aquí o teño hoxe, ben gardado na miña habitación, como un cachiño da praia das catedrais na miña propia casa.

Despois de pasar unha marabillosa mañá na praia das catedrais, e disfrutando dos seus verdes arredores, coidados pensando no entorno medioambiental, para que permaneza como está, decidimos ir xantar até a vila de Burela. Alí atopamos unha gustosa oferta de mariscada a un prezo inmellorábel, e nin que dicir ten que o que comimos estaba boísimo. E incluía a especialidade da zona, o percebe, tan cotizado ultimamente, sobre todo para o Nadal. Burela é unha mediana vila do norde de Lugo, tamén, coa súa costa, mirando cara o Cantábrico, con vocación mariñeira.

Aproveitamos as primeiras horas da tarde para, á vez que nos facía a dixestión comodamente, dar un paseíño que nos axudase a elo. Botamos a andar e decidimos facer unha incursión en territorio asturiano, que estaba moi perto de alí. Paramos no concello de Tapia de Casariego, onde se ve que se da moi ben o turismo natural, e as acampadas. Alí tamén había praias moi bonitas, que miraban cara a pleno mar Cantábrico, con area fina que se extendía dende a beira do mar até os pés de altas e enormes rochas.

Xa á volta, decidimos voltar por Barreiros e revisitar a praia das Catedrais. Tomamos un xeado mentres viamos como se ía poñendo o sol, tras un día de enfeitizadora primavera. Agora xa estabamos vendo a outra cara da praia de augas santas -outro nome co que se coñece á praia das catedrais-. Despois de varias horas, a marea xa estaba alta de todo e non se podía baixar á praia nin subir até os penedos máis desapegados do acceso. Agora, as nosas profundas catedrais eran illas que guiaban o sol cara o hourizonte, mentres os últimos turistas da xornada facían fotos para enmarcar -iso a pesar de que o día comezara a escurecer por unha razón distinta á noite-. Mais o verdadeiramente enmarcábel é ver o antes é o despois. Iso si que é impresionante.

Camiño da fin da terra

2007-05-06T16:40:00.000+01:00

Inda que a humidade continuaba implacábel no ar, o tempo dábanos un respiro en forma de sol e boas temperaturas, máis propias doutras épocas máis estivais, que do apenas comezado mes de abril –augas mil, que din por aí...-. A viaxe comezou a mañá do Venres Santo, inda non chegado o mediodía. O noso destino: a fin do mundo.

Comeza a estrada en Arteixo, deixando fóra da viaxe a urbe coruñesa. Bergantiños é unha terra aberta ao mar, con moita personalidade, é a transición entre as comarcas da Costa da Morte e o resto de Galiza, especialmente da Coruña, bisbarra con capital en Carballo. No camiño deixamos a Laracha, a Paiosaco –coa súa coñecida feira-, e o propio Carballo.

Despois de pasar Coristanco, o camiño que continúa deica o Poñente, fai que me encha dunha sensación estraña ao tempo que atraente: Camiñabamos deica a fin do mundo, xa non hai máis, todas as cidades quedaban atrás, adiante só restaban unha Galiza auténtica arrecunchada pero viva e o xigante calado do océano, kilómetros e kilómetros de auga até a seguinte cidade, New York, que supón unha cultura e país que nos semella tan lonxano ao noso. A pesar de ter os anos que teño, de ser galega, e de ser unha curiosa da miña terra, esas paraxes eran descoñecidas pra min. E só restaba iso, Galiza en estado puro. Nada máis.

Uns cen kilómetros nos separaban á hora da saída do noso obxectivo. Máis dunha hora de estrada e rodaxe xa nos facían pedir polo sinal que nos dise entrada en Fisterra. Ao pasar Corcubión xa tornamos a nosa face nun sorriso larpeiro. E iso que inda non sabíamos da encherola que nos agardaba na vila do cabo.

Ao chegar a Fisterra, pasamos directamente de largo. ¿Cómo foi posible? Sinxelo. Seguimos a indicación que puña “faro”. Era ese o camiño até a fin do mundo. Rodeados de raiolas de sol sen unha triste nube que escarallase a imaxe, continuamos por unha estrada que non facía máis que subir: A miña maior curiosidade era que como demo podía subir un camiño que se dirixía nada máis que ao mar, ao océano. A resposta creo que podía ser: íamos cara un pelouro, en voces populares.

Aproveitando a festividade do Venres Santo e a meteoroloxía de envexa con respecto ao resto de España que gozábamos en Galiza, aquela banda de terra estaba chea de visitantes e turistas varios que inundaban todos os recunchos do faro e arredores. Gustaríame aproveitar aquel tempo calorosamente primaveral para a nosa soidade, acompañados só polo sol e a brisa que nos xungue coa inmensidade oceánica.

No edificio do faro puidemos ver unha exposición de pintura e fotografía. A verdade é que non coñecíamos aos autores, eran locais; pero foi interesante ver a evolución de Fisterra a través dos anos, en imaxes, as xentes fisterrás, as súas actividades, etc. Na porta do faro había á venda roscas de feira, xeados de máquina en camión, e recordos varios da visita á fin do mundo pra os turistas madrileños. J

Os penedos que significaban a fin da terra e o comezo da inmensidade de auga salgada estaban largamente poboados por estes visitantes chegados dende moitos puntos de Galiza, España e incluso Europa, nalgún caso. O mar estaba moi calmo. Pouco usual nesas terras, calquera diría que ese é un dos puntos coñecidos da escura e misteriosa Costa da Morte galega. Buscamos praza nunha pedra e sentamos a sentir a brisa mariña que viña como auga de maio que percorría a costa trenzada entre as raiolas do sol dese mes de abril que cáseque semellaba maio ou primeiros de xuño.

Cando nos quixemos dar conta da hora, xa case era máis merenda que xantar. Pero o noso estómago pedíanos comer cada vez máis persistentemente, polo que decidimos erguernos daquel paraíso lonxano para baixar á vila e buscar acomodo nalgún restaurante.

Cando chegamos metéusenos na cachola que queríamos unha mariscada. Entramos a un restaurante e despois de agardar un cachiño, por mor da afluencia de xente que se daba cita no mesmo lugar, tamén esfameada, supoño. A mariscada... que dicir. Estaba boísima, tanto en cantidade como en calidade. Mexillóns, ameixas, navallas, ostras, nécoras, bois... Eu creo que cando metín o último bocado xa me fixera a dixestión do primeiro prato. Somos neniños de mamá e papá? Non mo parece... Pero démonos o gusto.

Fisterra chamoume a atención polo branco de moitas das súas paredes, xunto coas casas de pedra tradicionais. Non sei se sería polo sol e a claridade dos meus ollos, pero destacábame. As súas rúas estreitas tamén de pedra, encóstanse para dirixirse ao punto central da vila, é dicir, o porto.

Pola tarde, ou case serán –porque ás horas ás que rematamos a enchente...-, demos un paseo pola vila, deica a parte do porto, onde había unha feira, con trangalladas varias pra cativos e non tan cativos. Había un ambiente festivo, pero chamábame a atención que ese ambiente que sempre vivín coa xente de meu, alí estivese máis adicada aos foráneos. Carruseis, tómbolas, tendas de a pé...

Na beiramar encomezaba a facer viruxe. E coa boa compaña inda se vai pasando, pero chega un momento que queres unha manta, un abrigo... un coche que estivo toda a tarde pechado ao sol! E collémolo. De alí fomos até a praia de Fisterra, pero o frescor considerable que ás oito da tarde facíame xa logo que tremer, persuadiunos de que a millor idea era buscar unha ruta menos exposta ás inclemencias climatolóxicas. E pensamos en percorrer visualmente dende o coche algunhas das vilas desa marabillosa Costa da Morte. Pasamos por Vimianzo, Camariñas ou Laxe.
En Vimianzo quixemos ver o castelo, mais, oh!, dábase a circunstancia de que xa estaba pechado ao público. Chegabamos un intre tarde. Mágoa. Sería interesante ver aquela escura construción que parece vixiar as terras de Soneira.

En Camariñas xa chegamos cando caía o sol, tralo océano. Celebrábase a feira do encaixe na vila mariñeira. Esta festa de vila estaba chea de xente propia. A súa peninsularidade quizais é unha das razóns deste feito. As súas casas mariñeiras de pedra, con galerías brancas, apértanse na primeira liña de mar, buscando vixiar dende o máis preto posible o lugar de traballo –de saída ou entrada-, o porto, o mar. O porto de Camariñas parece case máis grande que a superficie que ocupa a capital do municipio. Barcos pesqueiros de todos os tamaños e cores descansaban no peirao camariñés, agardando quizais a vindeira xornada de duro traballo. Traballo que non aprazaban nalgunhas embarcacións, que se puñan xa a punto para o vivir cotián.

Cando chegamos a Laxe, xa non puidemos VER moito. A noite botárasenos enriba. Dende alí percorremos Bergantiños buscando a porta da nosa aldea. Ponteceso, Carballo ou Laracha xa se nos facían habituais e sobrados coñecidos perante o noso ollar.

Foi, sen dúbida, a viaxe que eu agardaba. Encántame a fin do mundo. Non é para nada como a pintan as crónicas holocáusticas das diferentes relixións. Se é así, eu non lle vou ter medo ningún, máis ben o contrario.

Cedeira, tesouro percebeiro

2007-04-23T01:04:00.000+01:00

Parece incríbel que unha provincia non tan extensa poida supor unha variedade tal. A Coruña non parece tal. Se viaxas a Santiago, a Ortegal, ou ao Barbanza, non tes conciencia de estar na Coruña. Son mundos totalmente diferentes aos que nos amosa a cidade de Hércules, a antiga Brigantia, ou as parroquias da comarca das Mariñas, ou mesmo Bergantiños. Non se pode perder de vista a gran cantidade de kilómetros de costa que ten a provincia, nos seus cabos, rías e praias. É a provincia que une rías Altas e Baixas, coa costa da Morte na fachada, a que ten os puntos máis ao Poñente, tanto de España como de Galiza –Fisterra-, e o máis norde, tamén de España e Galiza –Estaca de Bares-.

Precisamente á parte deste último foi a onde me levou esta vez o corazón. Case unha hora de paseo a gasoil até Ferrol e un bo anaco máis até Cedeira foi a viaxe do día deste Xoves Santo pasado. Pasamos por Pontedeume, Fene, Ferrol, Valdoviño... e finalmente chegamos á vila percebeira por excelencia.

A Ría parte dende a vila. Os restaurantes e bares ofrecen percebes a propios e alleos, xa chaman dende o nome ou a decoración da fachada do local. A gran praza central, peonil, e cunha parte cara a praia, semella estar reservada ás festas locais. Se continuamos o camiño pola estrada, aproximarémonos ao porto pesqueiro de Cedeira. Grandes e pequenos barcos, de todas as cores, agardan o reciben a súa reparación ao principio das instalacións. Ao outro lado da estrada, á nosa dereita, poderíamos aparcar, pero preferimos seguir até o final do traxecto, até o mar.

O porto dunha vila mariñeira so adoita ter instalacións pesqueiras. As redes enchen as beiras do peirao. As barcas “aparcan” no dique que as protexe dos temporais, dos crus invernos galegos –que dicir no mar!-. A ría actúa de dique natural, pero a súa anchura por partes non impide moitas veces que a tempestade chegue ás costas. Hoxe o mar está calmo. Só algunhas ondiñas baten nas rochas da base da costa, creando esa leve e típica escumiña branca, que parece xabrón, ou a desintegración das materias que baten con esa forza.

Ao final do porto, atopei unhas escaleiras que levan ao monte, monte que forma un acantilado coa súa altura á beira do mar. Alí mesmo hai unha vella edificación que se ve que foi restaurada hai pouco tempo. Semella ser unha especie de fortaleza, con canóns, que dende o alto divisaba ao foráneo que penetraba na ría –“Amigo ou inimigo?”-. Imaxino aos antergos dos que miran dende o porto, convertidos en pacíficos mariños ou en arriscados percebeiros, alí apostados, cos canóns en garda, vixiando polos seus, e pola súa terra. Seguramente teña sido terra –e mar- de “cruzadas” dos vikingos, pola súa situación, tan ao norde do país.

Por detrás das murallas desta antigüidade inda hai máis que subir, a terreo forestal. O lugar estaba preparado para paseos. Así, atopamos a moitos viandantes polo camiño. Cando chegamos ao máis alto, vimos de fronte a caída libre da terra até o mar. Inda así, víase a pegada do home naqueles difíciles lugares e había camiños a pé marcados que baixaban até a auga, ou case. A costa, alta, facía unha especie de oco arredondado polo que se introducía un anaco da ría. A beira facía forma de ferradura e fronte a nós vimos unhas cabras rubindo a ladeira, entre penedos e toxos.

Seguindo o camiño marcado polo paseo, e antes de finalmente chegar ao cabo, vimos un monumento mortuorio, adicado a unha rapaza falecida en 1993, cando contaba con 19 anos. Non puiden saber se a coitada morrera naquel lugar, nin nada da historia dese particular recordo. Inda que sempre é doado entregarse á imaxinación...

Cando por fin chegamos ao cabo, este semellaba case unha illa, ou unha embarcación, i eu na proa, dominando o mar, a ría, cun ollar. Dende alí víanse saír e entrar ao porto a todos os barcos. E xa alí, púñase o Sol...

Á volta xogamos a guerreiros e fortalezas medievais, desas que solucionan todo a canonazos, e non deixamos pasar a ninguén á vila de Cedeira. Iso a pesar de andar con máis anos do que anda un neno normal. Inda que @ nen@ que habita en nós, nunca deixou de estar aí. Nótasenos ben.

Xa cando anoitecía pensamos en ir tomar un vasiño de algo bebible a aquela praciña que recende a festa. Alí as vacacións de Semana Santa berraban a todos que estaban presentes. Rapaces e rapazas berraban, xogaban, corrían, andaban coa “bici”... Unhas colchonetas instaladas no centro do lugar facían as delicias dos máis cativos e contaban co seu pleno visto e prace, inda que non teño seguro se tamén dos seus pais, alomenos na mesma proporción. Unha cativiña berra: “Mamai! Mamai! Mira o que sei facer!”, a mamá dille que a ver, e cando a nena inicia o que para ela o seu triplo salto mortal con todo tipo de adornos ximnásticos, a nai torce o fociño e segue co que estaba: “Pois o que che dicía de...”. “MAMÁAAA! Jooo...!”.

Despois de dar unha volta polo parque que arrodea á praia, no que atopamos caravanas de viaxeiros que se dispuñan a cear e durmir, pensamos que xa era hora de picar algo nós tamén. Parece que iso mesmo pensou moita máis xente, pois os restaurantes estaban ateigados. Ademais o fútbol fai estragos en Galiza e non hai ninguén alleo a ese deporte. Os partidos da UEFA do Sevilla e o Espanyol perseguíannos aló onde fosemos. O mellor da cea, os mexilóns. Nunca atoparemos escusa para negar a nosa galeguidade, o noso papo fala por nós. Así pois, a volta foi máis agradable, co sabor da cea nos beizos...

A torre de Breogán

2007-04-20T15:03:00.001+01:00

Resulta enormemente curioso e paradóxico que o núcleo histórico de Galiza, por idade, por simbolismo, por tamaño e por recoñecemento –isto xunto coa Catedral de Santiago de Compostela- se atope na cidade con menos raizame do sentir galego, A Coruña. A Torre de Hércules érguese como un xigante silencioso que domina a cidade e alén cunha ollada bondadosa e recíproca, dende os fillos, descendentes, dos seus obradores. Quen? Non o temos de todo claro...

Foi impresionante entrar, subir, ollar dende a súa altitude. Vin montes, mares, teitos de edificios, copas de árbores, e as cacholas dos peóns. –je je- Deberiades saber que me encantan as pedras, o que cheira a vello e o que non lle interesa máis que os “freaks”. Debo ser un pouco “freak”, daquela... Pero, non; non me debo desviar. A Torre de Hércules non é cousa de “freaks”, é cousa de corazóns curiosos e inquedos, e aló fomos.

Eu nunca fora, pero era boa coñecedora das lendas máis belidas que a Historia fixo voar até os nosos días. Historias que parece que por arte de maxia nos están a contar os nosos máis remotos antergos. É para subir ao máis alto da porta vella de “Clunia” e deixarse levar polo rumor das ondas rompendo nas rochas acantiladas, e mesmo semella que se achegan a nós eses vellos construtores, polas autoestradas da eternidade, para facernos sabedores desas novas sobre nós. Son as novas máis vellas.

Alí arriba a brisa agarimábame a face como se estivese longo tempo a agardar pola miña visita. Síntoo. As circunstancias... Vaia escusas. Estoume a escusar diante dunha morea de pelouros milenarios? O meu mal “freak” avanza como un cabalo deses da “Rapa das Bestas”... Pero, sigo convencida das miñas escusas. Por unha banda penso que vaia elementa que estou feita, para variar; e por outra, sei que era un “pecado” non ter feito unha visita de tan alta alcurnia até aquel luns de “reenganche” da festa –Quen? Eu? Non digo nada... Ehem...-.

O máis bonito xa o traia feito da casa –made in feito na casa, como dicimos por aqueles lares-. Eses contos de antigo sempre me atraían, e gustoume facerme con esa bagaxe. A que máis me quedou foi a de Breogán, quizais polo romántico e case imposibilidade de que o que conte sexa verdade, pero sempre nos gusta pensar que o imposible é a mellor verdade. Esta está recollida nun libro celta, irlandés, máis concretamente, o chamado “Libro das invasións”, que foi escrito por monxes daquel país aló polo século XII, e recolle as invasións que recibiu o seu país. O rei Breogán, celta, que posiblemente chegara a Galiza dende terras próximas ou da mesma Turquía, fundou a cidade chamada Brigantia –A Coruña-. Alí construíu unha torre tan alta que nalgún día claro, Breogán e o fillo Ith puideron ver unha lonxana terra –Irlanda-. Foi Ith o que viaxou até a nova terra, curioso. Alí foi asasinado. Os descendentes do seu irmán Mil, viaxaron até a illa e buscaron a vinganza e conquistaron Irlanda.

E quizais de aí de onde derivou a curiosidade que motivou un interesante estudo científico que afirma que a orixe do celtismo non é outra que a propia Galiza, a pesares de perderse das súas raíces logo da romanización. Aos investigadores parécelles moi factible que Galiza fose o punto de partida e Irlanda, Bretaña, etc. Fosen conquistas ou intercambios culturais. Eu ademais, apoiaríao pola teoría que relaciona aos antigos Galaicos cos bravos cántabros –estrañamente non tanto cos astures, a pesares da continuidade territorial-. Na antiga costa cántabra existía certa toponimia cunha orixe claramente galega... incluída até a propia Coruña!!

Esa sería unha proba máis da posible orixinalidade celta de Galiza. Pero é difícil convencer aos escépticos que até dubidan da mínima orixe celta da nación, chegando a acusacións raciais sobre os que defenden estes estremos. Hai de todo, como se soe dicir... Pero o certo é que ademais desta toponimia, os historiadores romanos relataron, nas súas crónicas sobre as terribles e famosas Guerras Cántabras –co bravo Corocotta “noqueando” ás tropas do Imperio-, como os propios galaicos baixaron a axudar aos irmáns cántabros e mesmo se confundiron entre eles.

A romanización que dominou á península ibérica pode ser unha das causas máis evidentes da desaparición da celticidade. Non chegou así a Irlanda e as nacións celtas que perviven hoxe. Ademais, hai que apuntar que os celtas eran tan bravos que non podían vivir sen liberdade, en escravitude. Os guerreiros que se vían acurralados quitábanse a vida engulindo semente de “muérdago”, como os paxariños... Imaxinamos o que pasou coa romanización, daquela.

Todo isto penseino no curuto da torre, ollando un panfleto que collera na porta, escrito en castelán i en inglés. Preguntábame se non se obviaba dese xeito enorme parte da Historia e da vida propia dese monumento que é a Torre de Hércules. Estamos a falar do berce de Galiza moi posiblemente... Vaia ideas para ir subindo banzos de pedra galega, si señor, e para chegar máis cansa que se non pensara nada, por riba inda non durmira...
O museo que existe na parte baixa da torre guíanos sobre a Historia obxectiva. Calquera anaco de pedra serve para coñecer un pouco máis do nos pasado, tan lonxano... subindo os pisos, víamos como cada vez se vía unha imaxe diferente da cidade e os arredores. Até chegar ao curuto. Alí vimos ao mesmiño monte Xalo, a vintetantos kilómetros da urbe, e con milleiros de habitantes e casas como intermedio. O noso monte, de onde viñamos, xa había unhas cantas horas, bastantes... e xa era hora de voltar. Despois de coñecer aquel recuncho fantástico, cheo de curiosidades para o meu corazón, o corpo xa non aguantaba máis e era momento de regresar, regresar aos pés dese monte grande e redondo que se vía dende o cumio desa torre grande e vella. Quizais míranse de fronte, quizais un amor platónico inconfesable reside no seu ollar lonxano pero permanente ao longo dos séculos...